Rodzaje długu publicznego
Kiedy władze publiczne planują wydatki a nie chcą przez to zwiększać podatków nie mając jednocześnie możliwości zrobienia cięć w wydatkach bo większość z nich to wydatki konieczne władze zmuszone są do zaciągnięcia pożyczek publicznych, których skutkiem jest dług publiczny.
Poprzez państwowy dług publiczny rozumie się nominalne zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych, ustalone po wyeliminowaniu przepływów finansowych pomiędzy podmiotami należącymi do sektora.
Biorą pod uwagę źródła zaciągania długu można wyróżnić dług wewnętrzny i zewnętrzny. Wierzycielami długu wewnętrznego, czyli krajowego mogą być osoby fizyczne oraz przedsiębiorstwa, w tym oczywiście banki, towarzystwa ubezpieczeniowe jak również inne instytucje finansowe. Część dochodów budżetowych państwa jest przeznaczona na obsługę długu publicznego (spłaty rat, oprocentowanie). Wraz ze wzrostem długu wzrastają koszty jego obsługi, przede wszystkim za sprawą pożyczek państwowych.
Następstwem wewnętrznego zadłużenia jest redystrybucja dochodu narodowego w obrębie danego społeczeństwa. Dług publiczny jest odzwierciedleniem żądań jednych podmiotów wobec drugich. Zarówno o ciężarze jak i o korzyściach redystrybucji dochodów decyduje podział obligacji i pożyczek państwowych między grupami społeczeństwa oraz struktura podatków. Wzrastające koszty obsługi długu są obciążeniem dla podatników, natomiast korzyści płynące z odsetek od udzielanych pożyczek są zyskiem instytucji finansowych. Efekt jest taki, że "prowadzi to do przesunięcia bogactwa społecznego od grup gospodarczo i politycznie słabszych do silniejszych" .
Nieco inaczej przedstawia się sytuacja zadłużenia zewnętrznego czyli pożyczek zagranicznych. Efekty uzyskiwane z zagranicznego zadłużenia są uzależnione od sposobu wykorzystania pożyczek. I tak, jeżeli pożyczki są zaciągane na inwestycje dzięki którym państwo zwiększy swój dochód, państwo może unowocześnić gospodarkę i możliwie szybko spłacić kredyty. Jeżeli natomiast pożyczki zostaną wzięte na bieżące potrzeby jak np. konsumpcja czy zbędne inwestycje to koszty obsługi długu publicznego będą stale wzrastać i przyszłe pokolenia będą musiały je również spłacać z własnej kieszeni.
Jednak nie każdy podmiot ma możliwość wyboru czy chce czy nie chce udzielić pożyczki władzy publicznej. Brak możliwości wyboru wynika ze zwierzchności władzy państwowej, która to kładzie na podmioty gospodarujące obowiązek dokonywania wpłat na rzecz budżetu – wpłaty te mają postać podatków, w wyniku czego taka pożyczka od społeczeństwa i tak zostaje spłacona przez społeczeństwo w postaci podatków. Tak więc jeżeli chodzi o długi okres czasu nie ma znaczenia czy ciężary nałożone na społeczeństwo mają charakter pożyczki czy podatku. Oczywiście oprócz długu przymusowego istnieje również dobrowolność pożyczek zaciąganych przez władze publiczne u różnych podmiotów. Podmioty te, mogą same zdecydować czy chcą udzielić pożyczki czy nie.
Inny podział długu publicznego można zaobserwować biorąc pod uwagę okoliczności, które zmuszają do zaciągnięcia długu. Mianowicie podział ten zależy od czasu na jaki ma powstać dług. Tak więc może być płynny bądź refundowany.
Płynny dług może być zaciągany na konkretne cele, jest związany z bieżącymi koniecznymi wydatkami i dlatego jest zaciągany na krótki okres czasu. Przy czym trzeba zaznaczyć, iż państwo nie powinno dopuszczać do finansowania pożyczkami wydatków bieżących budżetu, ponieważ nie przyczyniają się one do zwiększenia majątku państwa a wręcz przeciwnie i spłata "jest wyłącznie obciążeniem dla państwa".
Natomiast dług refundowany rodzi się z pożyczek długoterminowych, z których finansuje się wydatki majątkowe np. budowa obiektów dla użyteczności publicznej, który w późniejszym czasie będzie przynosił dochody, a te będą źródłem spłaty długu. W niektórych państwach wydatki bieżące i kapitałowe ze względu na ich znaczenie i sprawniejsze wygospodarowanie środkami budżetowymi tak budżet może dzielić się na bieżący i inwestycyjny. Pierwszy z nich finansowany jest głównie wpływami z podatków, a drugi pożyczkami publicznymi.
|
Home
