Bank centralny

Ogólna charakterystyka.

Bank centralny – nie jest typowym podmiotem gospodarczym (nie ma charakteru komercyjnego), ani urzędem administracji państwowej, choć skupia w sobie niektóre ich cechy. Banki centralne ze względu na spełniane funkcje i realizowane zadania są uważane za instytucje sektora publicznego. Są one jednostkami państwowymi lub podporządkowanymi państwu, o różnym stopniu niezależności, np.: w USA i Niemczech bank centralny ma znaczą autonomię, zaś w Japonii, Wielkiej Brytanii i Norwegii w dużym stopniu podlega państwu.

Różnice pomiędzy bankiem centralnym a bankami komercyjnymi.

Bank centralny różni się od banku komercyjnego liczbą i rodzajem klientów, do których należą:

• instytucje kredytowe, które utrzymują w banku centralnym swoje rezerwy obowiązkowe,
• inne Banki centralne posiadające rachunki w walutach obcych,
• rząd – najczęściej zobligowany do lokowania swoich środków w banku centralnym,
• międzynarodowe organizacje finansowe
• i rządy obce.

Relacje między bankiem centralnym i innymi bankami komercyjnymi.

Bank centralny zajmuje nadrzędną pozycję wobec pozostałych banków. Jest on jednostką zwierzchnią upoważnioną do wydawania nakazów i zakazów innym bankom oraz nadzoruje działalność całego systemu bankowego.

Natomiast pozostałe banki są równorzędne wobec siebie. Działają na zasadzie konkurencji.

Zadania i funkcje banku centralnego:

Do podstawowych zadań banku centralnego należy:

• zachowanie wartości pieniądza krajowego,
• ochrona stabilności systemu finansowego,
• zwiększenie efektywności polityki pieniężnej.

W dążeniu do realizacji tych zadań bank centralny spełnia następujące funkcje:

• banku emisyjnego,
• centralnego banku państwa,
• funkcję banku banków.

Funkcja emisyjna polega na emisji znaków pieniężnych, organizowaniu obiegu pieniężnego i regulowaniu ilości pieniądza w obiegu. Emisja pieniądza papierowego następuje przez zamianę wkładów banków komercyjnych w banku centralnym na gotówkę.

Funkcja centralnego banku państwa polega na formułowaniu i realizowaniu strategii w odniesieniu do polityki pieniężnej, obsłudze kasowo-rozliczeniowej jednostek budżetu państwa, kredytowaniu budżetu państwa, obsłudze długu publicznego, zarządzaniu rezerwami walutowymi państwa oraz reprezentowaniu państwa za granicą.

Do funkcji banku banków zaliczamy:

• funkcje nadzorcze
• funkcje ostrożnościowe
• funkcje usługowe.

Funkcje nadzorcze – związane z przestrzeganiem prawa bankowego;

Funkcje ostrożnościowe – związane z bezpieczeństwem banków (chodzi tu o formułowanie i kontrolowanie norm ostrożności i regulowanie ryzyka bankowego, zapewnienie płynności i wypłacalności banków);

Funkcje usługowe – przejawiają się w prowadzeniu dla banków rachunków rezerw. Istnienie i odpowiedni poziom zgromadzonych na tych rachunkach środków jest warunkiem sprawnych rozliczeń między klientami różnych banków oraz między samymi bankami. Ponadto kontrola łącznych rozmiarów rezerw dostępnych systemowi umożliwia BC wpływ na podaż pieniądza (regulowanie płynności systemu i kształtowanie potencjału kredytowego). Funkcje usługowe polegają również na udzielaniu kredytów bankom komercyjnym.