Zdrowie umysłowe i emocjonalne

Zdrowie fizyczne to jednak tylko część recepty na sukces, bowiem równie ważne jest zdrowie emocjonalne i umysłowe. Kwestia ta ma wiele aspektów, ale za podstawową cechę zrównoważonej osobowości należy uznać gotowość do zaakceptowania prawdy o danej sytuacji. Jeśli przekonania dotyczące świata nie są adekwatne względem niego, to prawdopodobnym rezultatem tej sytuacji będą niewłaściwe oczekiwania, a co za tym idzie, rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami a rzeczywistością. Rozbieżność ta rodzi stres i negatywne emocje. Niezdolność do rozpoznania prawdziwego oblicza danej sytuacji może w określonych okolicznościach przynieść dramatyczne konsekwencje. Jeśli na przykład ktoś chce dokonać fizycznego ataku na ciebie, to dla twojego zdrowia i życia ważne jest natychmiastowe rozpoznanie tego zagrożenia. Traktowanie otwartej wrogości jako przyjaznego aktu jest oznaką szaleństwa lub świętości! Problem polega jednak na tym, że rozbieżność pomiędzy przekonaniami a rzeczywistością może być bardzo subtelna. Jeśli na przykład ktoś wykona pod twoim adresem przyjazny gest, nie zawsze jest pewne, że tak właśnie to odczytasz. Możesz przypuścić, że kryje się za tym inny motyw. Bardzo łatwo jest pomylić przyjazny gest z zagrożeniem.

Są to oczywiście tylko dwa przykłady spośród wielu możliwości, ale oczywiste jest, że rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami a rzeczywistością może stać się przyczyną wielkiego niepokoju i frustracji. Mówiliśmy już, że proces wyznaczania realistycznych celów może w istotny sposób ograniczyć to niebezpieczeństwo, ale oczywiście nie eliminuje go całkowicie. Są przecież cele krótkoterminowe, które mogą się nie urzeczywistnić, co prowadzi do stresu.

Trzeba poruszyć w tym miejscu jeszcze dwie kwestie. Po pierwsze, pojawienie się oznak stresu (w tym negatywnych emocji) może być bardzo użyteczną informacją. Jest to niezawodna oznaka istnienia słabego punktu w naszej strategii osiągania celów. Na przykład seria strat, które w końcu stają się zbyt stresujące, wskazuje na problem tkwiący w systemie dokonywania transakcji.

Druga kwestia, to fakt, że stres i negatywne emocje mogą wiązać się z problemami, które wystąpiły w odległej przeszłości i jako takie mogą zupełnie nie przystawać do sytuacji bieżącej. Każde z naszych osobistych doświadczeń - w szczególności z dzieciństwa - przyczynia się do wytworzenia w nas pewnego zespołu przekonań, które wykorzystujemy jako wskazówki życiowe. Wspomnieliśmy już, że przekonania - które nadają światu uchwytny dla nas sens - przeniknięte są swego rodzaju spoiwem emocjonalnym. Niektóre z tych emocji są konstruktywne w tym sensie, że kierują energię na użyteczne cele. Inne jednak są zdecydowanie destruktywne, ponieważ zabierają energię potrzebną do utrzymywania dobrego samopoczucia. W szczególności odnosi się to do emocji, które zostały w pewien sposób stłumione.

Kłopot polega na tym, że negatywne emocje z naszego dzieciństwa, które zostały w tym okresie stłumione, łatwo odzywają się w życiu dorosłym. W dzieciństwie większość z nas wykształca w sobie nawyki obronne, których zadaniem jest uporanie się z naszymi lękami. Nawyki te okazują się jednak zazwyczaj nieodpowiednie w zmieniającym się świecie, w którym żyjemy. A zatem kiedy pewien nawyk zawodzi, rodzą się bardzo silne reakcje emocjonalne. W kontekście określonych cech osobowości analizowaliśmy wcześniej trzy podstawowe nawyki (lęk, dumę i dążenie do kontroli), które są przeszkodami w dokonywaniu transakcji na rynkach finansowych. Zauważyliśmy wówczas, że emocje, które zwykle wiążą się z tymi nawykami, to lęk, wrogość, gniew i frustracja. Współczesna teoria psychoanalityczna sugeruje, że te podstawowe nawyki i związane z nimi emocje mogą zostać ograniczone lub wyeliminowane przez skoncentrowaną siłę uwagi.

Można chyba powiedzieć, że badania nad dynamiką świadomości dopiero zaczynają odsłaniać uzdrawiającą siłę tkwiącą w zdolności świadomego umysłu do koncentrowania uwagi na częściach podświadomości. O możliwości oddziaływania na podświadomość już wspominaliśmy. Zasadniczo rzecz biorąc, możliwe jest odwrócenie sytuacji wyjściowej i skłonienie podświadomości do zaakceptowania instrukcji płynących ze świadomego umysłu. Jest to już wielki krok naprzód. Potencjalnie bardziej istotna jest możliwość zmiany charakteru naszych nawyków obronnych przez skupienie uwagi na ich Ľródłach. Skoncentrowana świadomość może działać niczym wiązka lasera mikrochirurgicznego, oddzielając bieżącą rzeczywistość od wspomnień z przeszłości; w rezultacie tego zabiegu aktualna rzeczywistość nie jest już zniekształcana przez oddziaływanie przeszłości. Istnieje wiele sposobów ograniczania uporczywych żądań starych nawyków, ale właściwe rozwiązanie problemu polega po prostu na starannej analizie naszych przekonań dotyczących nas samych oraz naszych relacji w świecie i ze światem.