Zakres podmiotowy

Prawodawca ujmuje zakres podmiotowy podatku bardzo szeroko, albowiem urzeczywistnia dzięki temu postulat powszechności opodatkowania. Z uwagi na to, że w zasadzie każdy podmiot, jeżeli tylko wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu (art. 2) jest podatnikiem.

Podstawową , a zatem główną grupę podatników tworzą:

• osoby prawne, czyli te jednostki organizacyjne, które mogą być podmiotami praw i obowiązków wynikających z prawa cywilnego. Są to m.in.: spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółdzielnie, fundacje, przedsiębiorstwa państwowe, banki, partie polityczne, związki zawodowe, szkoły wyższe;
• jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej. Zalicza się do nich m.in. spółki cywilne, spółki jawne, spółki komandytowe, jednostki budżetowe w rozumieniu prawa budżetowego, zakłady budżetowe, zakłady opieki zdrowotnej, szkoły i placówki oświatowe,
• osoby fizyczne.

Trzy generalnie określone grupy podatników stają się podatnikami, jeżeli łącznie spełniają trzy warunki:

• mają siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Polski;
• wykonują we własnym imieniu i na własny rachunek czynności będące przedmiotem opodatkowania;
• czynności będące przedmiotem opodatkowania wykonywane są w okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy (nawet jeżeli zostały wykonane jednorazowo), bądź gdy czynności te polegają na jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej.

Prawodawca przyjął w ustawie zasadę terytorialności podatku. Polega ona na tym, opodatkowaniu podlegają czynności wykonywane na obszarze Polski niezależnie od tego, czy wykonujący je podmiot ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Polski czy poza jej granicami. Konstrukcja taka umożliwia rozszerzenie zakresu podmiotowego podatku. Z uwagi na to, podatnikami są także te podmioty, które :

• mają siedzibę, miejsce zamieszkania albo pobytu za granicą,
• czynności podlegające opodatkowaniu wykonują w Polsce osobiście, przez osobę upoważnioną, przy pomocy pracowników, bądź przy wykorzystaniu zakładu lub urządzenia służącego działalności produkcyjnej, handlowej lub usługowej.

Zwraca się uwagę, że do tej grupy podatników nie odnosi się warunek istnienia okoliczności wskazujących na zamiar wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu w sposób częstotliwy.

Do grupy podatników należą także podmioty, które wykonują:

• czynności maklerskie,
• czynności wynikające z umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy pośrednictwa, umowy komisu lub inne usługi o podobnym charakterze,
• czynności wynikające z zarządzania funduszami powierniczymi. Podatnikiem podatku jest także importer towarów. Nie ma znaczenia to, czy towar jest zwolniony od cła bądź czy cło jest zawieszone.

Nietypowe rozwiązanie zostało przyjęte w odniesieniu do importu usług. Podatnikiem jest bowiem usługobiorca usług pochodzących z importu. Znajduje to swoje uzasadnienie w tym, że nie jest możliwy pobór podatku od działalności usługowej podmiotu mającego siedzibę bądź miejsce zamieszkania za granicą. Dlatego prawodawca nakłada obowiązek podatkowy na polski podmiot będący odbiorcą wspomnianych usług.

Wszystkie wymienione dotychczas grupy podmiotów stają się podatnikami ex lege. W jednym przypadku, możliwe jest natomiast uzyskanie statusu podatnika za zgodą urzędu skarbowego. Dotyczy to zakładów ( oddziałów ) osoby prawnej, pod warunkiem, że zakład spełnia dwa warunki:

• wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu,
• i jest jednostką samodzielnie sporządzającą bilans

Z zakresem podmiotowym podatku wiąże się zagadnienie zwolnień o charakterze podmiotowym.

Zwolnienie podmiotowe zamyka drogę do potrącenia podatku pobranego we wcześniejszych fazach obrotu. W takiej sytuacji odbiorcy producenta zwolnionego, zobowiązani do zapłacenia podatku, zmuszeni są do ponownego opodatkowania raz już opodatkowanej wartości. W wypadku bowiem zwolnienia od podatku danego producenta, nie podlegający potrąceniu podatek zapłacony już przez jego dostawcę wkalkulowany jest w koszty producenta zwolnionego, a następnie w cenie zbytu przerzucany na kolejnego nabywcę towaru. Tak więc podatek staje się niepotrącalnym elementem ceny, co oczywiście musi oznaczać podwyższenie kosztów odbiorcy producenta zwolnionego. Pomimo stosowania podatku od wartości dodanej może dojść do kumulatywnego obciążenia podatkowego. Z tego niebezpieczeństwa trzeba sobie zdawać sprawę, zwłaszcza, że efekt kumulacji wzrasta w zależności od wysokości sumy podatków zapłaconych przez dostawcę producenta zwolnionego.

Z uwagi na to warunkiem prawidłowego funkcjonowania podatku od towarów i usług jest ograniczenie do minimum wyłączeń od opodatkowania.

Zwolnienie podmiotowe oznacza, że podmiot będący podatnikiem nie oblicza i nie płaci podatku, jeżeli spełnia warunki do korzystania ze zwolnienia.

Wśród podatników uprawnionych do korzystania ze zwolnienia wyodrębnić można dwie grupy, tj. takich, którzy są zwolnieni bezwarunkowo i takich, którym prawodawca daje prawo wyboru zwolnienia.

Do grupy pierwszej należą podatnicy, którzy:

• w roku poprzedzającym rok podatkowy osiągnęli określoną wartość sprzedaży;
• korzystają z opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym.

Do grupy drugiej zalicza się podatników, którzy:

• mają status zakładów pracy chronionej,
• rozpoczynają wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu; z zastrzeżeniem, że przewidywana wartość sprzedaży towarów i usług nie przekroczy określonej kwoty.