Pojęcie funkcji ubezpieczeń gospodarczych

Bezspornym jest, że ubezpieczenia gospodarcze są urządzeniem (instytucją) celowym, które w swoim przeznaczeniu ma zaspokajać określone potrzeby podmiotów gospodarczych oraz ludności. Potrzeby te należy określać zarówno z mikro- i makroekonomicznego punktu widzenia, jak też z punktu widzenia gospodarczego i społecznego. Oczywiście te dwa podziały potrzeb nie są rozłączne (inaczej: w znacznym stopniu się pokrywają, krzyżują), albowiem potrzeby społeczne mają niemal zawsze charakter makro, czyli ogólny, nie wiążą się z indywidualnym klientem zakładu ubezpieczeń. Zaspokojenie określonych potrzeb to podstawowe zadanie ubezpieczeń gospodarczych. Z kolei realizacja tych zadań jest w mniejszym lub większym stopniu przejawem istoty ubezpieczeń. Należy więc przyjąć, że funkcje ubezpieczeń gospodarczych to formy przejawiania się ich gospodarczego i społecznego przeznaczenia, czyli realizacji nałożonych na nie zadań. Rzecz zrozumiała, że ubezpieczenia realizując swoje zasadnicze zadania mogą - w sensie instrumentalnym - służyć realizacji różnych celów i zadań cząstkowych, koniunkturalnych, wynikających z okresowych potrzeb społecznych lub gospodarczych. Treści związane z tymi zadaniami, a tym bardziej same zadania podnoszone są niekiedy do rangi funkcji społeczno-gospodarczych ubezpieczeń, w rozumieniu funkcji uzupełniających. Mnożenie funkcji ubezpieczeń (czego dowodem jest literatura przedmiotu) nie powinno wywoływać większych wątpliwości, jeśli przy pomocy kolejnej funkcji uwypukla się w sposób wyraźny i jednoznaczny zasadniczo ważne - społecznie lub gospodarczo - zadania i treści ubezpieczeń. W konkluzji trzeba stwierdzić, że poprzez mechanizm redystrybucji, ochrony i stymulacji spełniają się wszystkie możliwe do wyodrębnienia funkcje ubezpieczeń. Ostatecznie należy wyróżnić:

• funkcję ochrony ubezpieczeniowej,
• funkcję prewencyjną,
• funkcje finansowe.

Funkcja pierwsza posiada charakter zdecydowanie nadrzędny, albowiem najpełniej wyraża zarówno istotę, jak i zasadnicze treści społeczno - ekonomiczne ubezpieczeń, natomiast funkcja druga i trzecia są jakby skutkiem funkcji pierwszej. Konsekwencją tego jest fakt, że te trzy funkcje ubezpieczenia spełniają zawsze, niezależnie od naszej woli i warunków polityczno - ustrojowych oraz ekonomicznych a więc w sposób obiektywny.

Formułowane w teorii i odczuwane w praktyce tzw. zasady ubezpieczeń są ściśle związane z ich funkcjami w ten sposób, że w im większym stopniu będą one przestrzegane, tym lepiej spełniane będą zadania stawiane przed ubezpieczeniami, a więc lepiej realizowane będą funkcje ubezpieczeń. W konsekwencji więc zwiększą się rzeczywiste (a nie potencjalne) korzyści, jakie osiągnąć można z istnienia usług ubezpieczeniowych. Zasady są więc jakby wtórne względem funkcji ubezpieczeń. Pod pojęciem zasad ubezpieczeń gospodarczych rozumieć należy określone wymagania, jakie stawiane są świadczonym usługom ubezpieczeniowym. Część z tych wymagań musi być bezwzględnie przestrzegana i realizowana, inne zaś mają charakter względny, postulatywny. Owa postulatywność polega na tym, że gdyby niektóre wymagania, oczekiwania zostały całkowicie spełnione, to zostałby zrealizowany oczywisty postulat dążenia do optymalnego systemu usług ubezpieczeniowych. Inaczej mówiąc są takie wymagania, które jeśli nie zostaną bezwzględnie spełnione, to powstanie sytuacja, w której usługi ubezpieczeniowe będą nie tylko ułomne, ale nawet pozbawione sensu, a więc gospodarczo i społecznie szkodliwe. Są też i takie, których bezwzględna realizacja wprawdzie nie warunkuje gospodarczego i społecznego sensu ubezpieczeń, ale stopień ich spełnienia decyduje o korzyściach - tak dla ubezpieczających, jak i dla gospodarki narodowej - płynących ze świadczonych usług ubezpieczeniowych. Podobnie jak w przypadku funkcji, można formułować różne i liczne zasady ubezpieczeń, jednak ani w teorii, ani w praktyce nie kwestionuje się trzech z nich, a mianowicie: realności, pełności oraz powszechności ochrony ubezpieczeniowej. Te właśnie zasady, a ściślej mówiąc sposób ich rozumienia oraz realizacji niemal całkowicie przesądzają o znaczeniu najważniejszej funkcji ubezpieczeń gospodarczych (funkcji ochrony ubezpieczeniowej). Ponadto zasady te określają i wyrażają specyficzne cechy działalności ubezpieczeniowej. Bardzo ważne jest również i to, że są one podstawowymi kryteriami służącymi do oceny jakości świadczonych przez zakłady ubezpieczeń usług ubezpieczeniowych.

Z innych zasad ubezpieczeń, należy przede wszystkim wymienić zasadę szybkości wypłaty odszkodowań i świadczeń ubezpieczeniowych przez zakład ubezpieczeń, której realizacja stanowi jeden z podstawowych czynników mających wpływ na ocenę efektywności świadczonej przez dany zakład ubezpieczeń ochrony ubezpieczeniowej. Często zasada ta (jak i powyższe trzy zasady) stanowi jedno z podstawowych kryteriów oceny jakości usługi ubezpieczeniowej.